PISMO ŚWIĘTE NOWEGO TESTAMENTU – ANTOLOGIA POLSKICH PRZEKŁADÓW PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ (1945-2012)

Ciekawe linki:

Język grecki

Język hebrajski

Strony biblijne

Krytyka tekstu

J 1:3-4

 Tekst trudny, niejasny.

GNT παντα δι αυτου εγενετο και χωρις αυτου εγενετο ουδε εν ο γεγονεν εν αυτω ζωη ην και η ζωη ην το φως των ανθρωπων
NA πάντα δι' αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. ὃ γέγονεν ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν, καὶ ἡ ζωὴ ἦν τὸ φῶς τῶν ἀνθρώπων·
EDW Wszystko się przez nie stało, a bez niego nic się nie stało, co się stało. W nim było życie, a życie było światłością ludzi,
SK Wszystko przez nie się stało, a bez niego nic się nie stało z tego, co istnieje. W nim było życie, a życie było światłością ludzi,
EDG Wszystko się przez nie stało, a bez niego nie powstało nic, co istnieje. W nim było życie, a życie było światłością ludzi.
KUL Wszystko przez Nie się stało, bez Niego zaś nie stało się nic, cokolwiek się stało. W Nim było życie, a życie było światłem ludzi.
W Wszystko przez nie się stało, a bez niego nic się nie stało, co się stało. W nim było życie, a życie było światłością ludzi.
BTI-IV Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało, co się stało. W Nim było życie, a życie było światłością ludzi,
BP Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało. Co się stało, w Nim było życiem, a życie było światłością ludzi.
KR/BWP Wszystko stało się przez Nie; bez Niego nie stało się nic z tego, co się stało. W Nim było życie, a życie było światłem dla ludzi.
BW Wszystko przez nie powstało, a bez niego nic nie powstało, co powstało. W nim było życie, a życie było światłością ludzi.
PW Wszystko istnieje dzięki Słowu, ale bez niego nic nie istnieje. W nim było życie, a życie było światłem dla ludzi.
SŻ1 Stworzył wszystko co istnieje, i nie ma niczego, czego On by nie stworzył. W Nim jest życie wieczne, a życie to jest światłością ludzi.
SŻ2 Stworzył wszystko, co istnieje, więc nie ma nic, czego by On nie stworzył. W Nim jest wieczne życie, które jest dla ludzi światłem.
SŻ3 Ono powołało do istnienia wszystko. I nic, co zostało stworzone, nie zaistniało bez Niego. W Nim było życie, a życie jest dla ludzi światłem.
NŚ Wszystko zaczęło istnieć przez niego, a bez niego nic nie zaczęło istnieć. Tym, co zaczęło istnieć poprzez niego, było życie, a życie było światłem ludzi.
PI Wszystko przez nie stało się i bez niego nie stało się ani jedno. Które stało się w nim, życiem było, i życie było światłem ludzi.
PJ Wszystko przez Nie się stało; bez Niego nie stało się ani jedno, cokolwiek się stało. W Nim było życie, to życie było światłem ludzi.
BTV Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało, [z tego], co się stało. W Nim było życie, a życie było światłością ludzi,
PE Przez Nie wszystko się stało, a bez Niego nic się nie stało. To, co się stało w Nim, było życiem. Życie zaś było światłością ludzi,
PD Wszystko dzięki Niemu się stało i bez Niego nie stało się nic, co istnieje. W Nim było życie, a życie było światłem ludzi.
KŻ Wszystkie rzeczy nastały poprzez Nie, a bez Niego nic, co uczynione, nie miało istnienia. W Nim było życie, a to życie było światłością ludzkości.
BL Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nie stało się nic. W tym, co się stało, Słowo było życiem, a to życie było światłem ludzi,
EP Wszystko zaistniało dzięki Niemu. Bez Niego zaś nic nie zaistniało. To, co zaistniało, w Nim było życiem. A życie to było światłością dla ludzi.
NBG Przez Nie wszystko powstało, a bez Niego ani jedno nie powstało, co jest. W Nim jest życie, a życie jest światłem ludzi,
PL Wszystko dzięki Niemu się stało i z tego, co istnieje, nic nie stało się bez Niego. W Nim było życie, a życie było światłem ludzi.
UNT Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało, co się stało. W Nim było życie, a życie było światłością ludzi.
NKB Wszystko przez Nie się stało, a bez Niego nic się nie stało, co istnieje; w Nim było życie, a życie było światłością ludzi
UBG Wszystko przez nie się stało, a bez niego nic się nie stało, co się stało. W nim było życie, a życie było światłością ludzi.
EPP Dzięki Niemu wszystko się stało i bez Niego nic się nie stało z tego, co powstało. W Nim jest życie i życie jest światłością ludzi.

Analiza gramatyczno-filologiczna:

Komentarz:

I. Trudnością jaką napotykają tłumacze w tym fragmencie, jest kwestia interpunkcji. W zależności od tego, gdzie zostanie umieszczony przecinek lub kropka, sens wyrażenia będzie inny.

Otóż nie wiemy, czy wyrażenie: "Wszystko przez Nie się stało..." łączyć z z końcówką wersetu 3, czy są one początkiem wersetu 4.
Poniżej przedstawiłem możliwe wariantya, a dalsze szczegóły warto prześledzić też w Krytyce tekstu.

Zatem mamy:

  1. kropkę po ἕν:
    καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν. ὃ γέγονεν ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν... – a bez niego nie stało się nic. Co stało się w nim, było życiem ...

    2. tu jeszcze z "podpodziałem" tj. przecinek przed "w nim", bowiem ἐν αὐτῷ można łączyć z ὃ γέγονεν jak i z: ζωὴ ἦν, czyli:

    a bez niego nie stało się nic. [To] co stało się, w nim było życiem ...

    lub:

  2. kropkę po γέγονεν:
    καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν ὃ γέγονεν. ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν... – a bez niego nie stało się nic, co się stało. W nim było życie ...

Widzimy, że za sposobem 1 opowiada się 5 przekładów: BP, PI, PE, BL, EP, pozostałe 17 przyjmuje wariant 2.

1. Według komentarza do PD werset ten można także oddać następująco:
“(...) I z tego, co istnieje, nic się nie stało bez Niego.”

Przekład PI (w przypisie) także zaznacza znane nam już warianty:

"i bez niego nie stało się ani jedno. Które stało się w nim, życiem było" oraz

"i bez niego nie stało się ani jedno, które się stało. W nim życie było."

2. Z kolei wg Synopsy prof. Wojciechowskiegob mamy w tekście przekładu:

Wszystko przez nie się stało i bez niego nie stało się ani jedno. Co stało się w nim, życiem było, a życie było światłem ludzi.

zaś w przypisie podane warianty:

"Co stało się, w nim życiem było" oraz "Bez niego nie stało się ani jedno, które się stało. W nim życie było".

II. Warto jeszcze zwrócić uwagę, iż przyimek ἐν we frazie: ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν w wariancie 2 możemy przełożyć np. na kilka (być może spekulatywnych) sposobów jako:

  1. dativus locativus (umiejscowienia, miejscownik) – "...co się stało. W nim było życie" – może w sensie: "w nim (Słowie) było źródło życia"
    2. - tak generalnie większość przekładów;
  2. dativus instrumentalis (narzędnikowo) – (dosł.) "...co się stało. Przez nie było życie", czyli "przez nie (Słowo) stało się/powstało życie" – może w sensie: "ono (Słowo) było źródłem/zasadą/praprzyczyną/stwórcą życia" albo: Bóg Słowem (Logosem) powołał wszystko do istnieniac;
  3. dativus commodi (korzyści) – (dosł.) "...co się stało. Dla [siebie samego] było życiem" albo: "Dla [innych] stało się życiem" – może w sensie: "ono (Słowo) dla naszego dobra stało się życiem (zaistniało) ";
  4. dativus terminis (celu) – (dosł.) "...co się stało. Celem jego było życie" w sensie: "przyszedł po to, aby powstało życie";
  5. dativus cause (powodu) – (dosł.) "...co się stało. Z jego powodu powstało życie", czyli "z powodu (Słowa) powstało życie" – może w sensie: "ono (Słowo) było powodem, dla którego powstało życie";
    6. lub sugerując się lekcją z papirusu P66, gdzie z kolei brak przyimka ἐν (patrz: Krytyka tekstu):
  6. dativus possessoris (posiadacza) – (dosł.) "...co się stało. Jemu było życie" – tzn. "(Słowo) posiadało/miało życie" albo w sensie: "(Słowo) było suwerenem życia";

III. Ciekawą - myślę - jeszcze kwestią jest leksem γέγονεν - jest to indicativus perfecti activi, czyli strona czynna czasownika w trybie oznajmującym w czasie przeszłym dokonanym, ale skutki danej czynności trwają nadal. Czas ten (perfectum) opisuje stan obecny, będący wynikiem czynności przeszłej dokonanej. Tutaj najbliższym znaczeniem byłoby określenie: "to, co istnieje", "co zaistniało i trwa/istnieje" itp. - jako wynik stworzenia i dalszej, obecnej egzystencji, trwania. Wydaje się zatem, że niektóre tłumaczenia starają się właśnie ten niuans wydobyć. Do nich zaliczyłbym przekłady: EDG, SK, PW, SŻ3, PD, EP, PL.

IV. Niektórzy zauważają, że gdy połączymy koniec frazy z wersetem 3 (czyli wariant 2), wtedy otrzymamy aluzję do qumrańskiego tekstu 1QS kol. 11 wers 11, tj. fragmentu dziękczynnego hymnu pochwalnego wygłaszanego przez maskila. Tekst znad Morza Martwego jest być może dla niektórych pomocny, aby zrozumieć wypowiedź św. Jana. W polskich tłumaczeniach qumrański fragment brzmi następująco:

    “Wszystko powstało przez Jego poznanie, a wszystkim, co istnieje, On kieruje według swego planu, a bez Niego nic się nie dzieje” – wg Komentarza KULd;

    “(...) przez Jego mądrość wszystko się stało, Jego myśl kieruje wszystkim, co istnieje; bez Niego zaś nic się nie stało” – wg przekładu J. Fitzmyera SJe;

    “(...) Wszystko powstało przez Jego poznanie, a wszystko, co istnieje, On utwierdza Swoją myślą i bez Niego nic się nie dzieje.” – wg przekładu prof. Tylochaf;

    “(...) Przez jego wiedzę wszystko się staje. Wszystko, co istnieje, ustanowił poprzez swą myśl i bez niego nic nie zostało uczynione” – wg przekładu prof. Muchowskiegog;
gdzie wydaje się, że wszystkie ekwiwalenty: poznanie, mądrość, myśl, wiedza mieszczą się w znaczeniu greckiego leksemu Logos (ὁ λόγος).

Dalsze pogłębienie tematyki polecam link:

Krytyka tekstu

1:3-4 - Kodeksy majuskułowe (posiadające cześciową interpunkcję) oraz papirusy, w których występuje pisownia ciągła, nie dają ostatecznej odpowiedzi, jaki jest właściwy podział wyrazów oraz interpunkcja. Widzimy, że w najstarszych rękopisach mianowicie papirusie P66 oraz papirusie P75 wydają się występować wątpliwości. Być może i kopiści mieli wahania odnośnie sensu naszego fragmentuh.

Warto bowiem zwrócić uwagę na zawartość papirusu P66. Otóż tekst przekazany przez ten rękopis brzmi: και χωρις α[υτου] εγενετο ουδεν ο γεγονεν αυτω ζω̣η̣ η̣[ν] και... (wg: New Testament transcripts - P66).

Widzimy, że mamy:

  1. οὐδέν oznaczające: nic zamiast: οὐδὲ ἕν oznaczającego: ani jedno
    2. oraz
  2. brak (haplografiai;) przyimka ἐν za czasownikiem γέγονεν, a przed zaimkiem osobowym: αὐτῷ.
co może nie zmienia tak bardzo sensu wypowiedzi, ale daje podstawę do umiejscowienia kropki po οὐδέν, czyli przed ὃ γέγονεν ("zmodyfikowany" wariant 1). Czyli mielibyśmy chyba niezbyt komunikatywny przekaz:

a bez niego nie stało się nic, co się stało. (Słowo) posiadało życie, a życie było światłem ludzi...".

Wydawcy tekstów krytycznych różnie interpunktują, np.:

  • Aland (wszystkie wydania) - kropka po ἕν;
  • Nestle (wydania przed 26) - brak kropki po ἕν - patrz: Link;
  • Nestle (wydania 26, 27) - kropka po ἕν
  • Merk - wydania np. VIII, XI - brak kropki po ἕν, kropka po: γέγονεν;
  • Bover, O'Callaghan - wyd. II - brak kropki po ἕν, kropka po: γέγονεν;

1:4 Dodatkowo, myślę, warto wspomnieć, iż w wielce szanowanym Kodeksie Synajskim (א) - (patrz także faksymile Kodeksu Synajskiego) w wersescie 4 zamiast imperfectum (czas przeszły niedokonany) ἦν: było - mamy praesentis (czas teraźniejszy) ἐστιν: jest. Często w grece po perfectum (γέγονεν) stosuje się czas teraźniejszy stąd obserwujemy taką lekcję w rękopisach. Być może także kopista pod wpływem "urzeczownikowionego" ὃ γέγονεν - rozumiał w następujący sposób:
"[to], co zaistniało w nim, jest życiem", ale z kolei następna część wersetu 4 - "a życie było światłem ludzi" w związku ze spójnością przekazu przemawia za lekcją imperfectum.

Podsumowanie

Zrozumienie tekstu przekazanego w przekładach zależne jest od prawidłowej rekonstrukcji oryginału. Wydaje się, że tego nigdy do końca ostatecznie nie ustalimy.

Dość wcześnie tekst ten był także przedmiotem kontrowersji ariańskiej j, (chodziło m.in. o kwestię "stworzenia" Ducha Św.). Oczywiście od tego jak "odczytywano" interpunkcję zależał sens wypowiedzi i dalsza refleksja teologiczna. Być może przyjmując wariant 1, osłabia się wymowę, iż wszystko, co istnieje, zawdzięcza swój byt Słowu - Logosowi, tzn. jakby pomniejsza się rolę Słowa - Chrystusa (?). Wariant 2 akcentuje, że Logos jest źródłem życia ("w Nim było życie").

Może tu na koniec jeszcze krótka uwaga odnośnie przekładu NŚ. Wydaje się, że tekst śJ zawężył pojęcie tego, co należy rozumieć pod pojęciem "wszystko". Otóż wg mnie, przekład Towarzystwa "Strażnica" sugeruje, że określenie "wszystko" należy utożsamić tylko z "życiem". Innymi słowy 'tylko życie zaistniało dzięki Logosowi', zaś cała reszta dzięki Bogu Ojcu (wg śJ - Jehowie). Cóż może to tylko moje subiektywne odczucie, w każdym razie uważam, że obecnie nasz fragment chyba nie rodzi już poważnych sporów doktrynalnych. Generalnie obserwujemy, że przekłady reprezentują oba nurty interpretacyjne.

  1. a) Patrz: Ewangelia św. Jana, PSNT t. IV, tzw. Komentarz KUL dz. cyt. str. 108; Dobrą i wyczerpującą analizę tych wersetów znajdziemy także w artykule ks. Henryka Witczyka: Bóg-Słowo w relacji do świata i ludzi (J 1,3-4) w: Mów, Panie, bo sługa Twój słucha, Księga Pamiątkowa dla Księdza Profesora Ryszarda Rubinkiewicza SDB w 60 rocznicę urodzin, zebrał i opracował ks. Wlademar Chrostowski, Oficyna Wydawnicza "Vocatio", Warszawa 1999, str. 256- 282;
  2. b) Patrz: Synopsa Czterech Ewangelii w nowym przekładzie polskim, przekład i opracowanie Michał Wojciechowski, Oficyna Wydawnicza Vocatio, Warszawa 1999, str. 3;
  3. c) Tak naprawdę jednak najlepiej byłoby to oddać przyimkiem διὰ, jak na początku wersetu.
  4. d) Ewangelia św. Jana, PSNT t. IV, tzw. Komentarz KUL dz. cyt. str. 110;
  5. e) Katolicki Komentarz Biblijny, dz. cyt. str. 1122;
  6. f) Rękopisy z Qumran nad Morzem Martwym, Witold Tyloch, wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1997, ss. 114-115;
  7. g) Rękopisy znad Morza Martwego, Piotr Muchowski, wyd. The Enigma Press, Kraków 2000, s. 38;
  8. h) Więcej szczegółow odnośnie krytyki tekstu patrz atrykuł: ks. Stachowiak Lech "Odwieczne Pochodzenie Słowa (J 1,1-5) (RBL 25.3 [1972]".
  9. i) Opuszczenie dwóch identycznych liter, sylab, wyrazów itp., które stały obok siebie. Błąd haplografii popełniany jest nieświadomie. Patrz też link do Wikipedii: Haplografia.
  10. j) Ewangelia św. Jana, PSNT t. IV, tzw. Komentarz KUL dz. cyt. str. 108; oraz np. B.M. Metzger A Textual Commentary on the Greek New Testament, UBS 1971, str. 195-196; Synod w Rzymie (376-377) tak wypowiedział się m.in: „Jako że po Soborze Nicejskim rozprzestrzenił się błąd i można usłyszeć z ust bezbożnych, że Duch Święty jest uczyniony przez Syna, wyklinamy tych, którzy nie chcą wyznać, że jest on tej samej mocy i substancji wraz z Ojcem i Synem” (Wyznanie wiary i anatematyzmaty zawarte w Tomus Damasi 1) za: ACTA SYNODALIA ANN.50-381 T.1, Dokumenty synodów od 50 do 381 roku. Układ i opracowanie Arkadiusz Baron, Henryk Pietras SJ, Wydawnictwo WAM Kraków, 2006 str. 285;
Skróty przekładów podane są na tej w stronie.

Jeśli uważasz, że należy coś dodać, uzupełnić lub poprawić, jestem otwarty na sugestie. Proszę, kieruj je na adres: psnt at op.pl;

© 2008-2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. statystyka katalog stron internetowych Katalog Stron Internetowych