PISMO ŚWIĘTE NOWEGO TESTAMENTU – ANTOLOGIA POLSKICH PRZEKŁADÓW PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ (1945-2012)

Trzy poziomy interpretacji

Na wstępie trzeba, myślę, poświęcić kilka słów odnośnie edycji oryginalnego tekstu NT. Jak wiadomo językiem tej części Pisma św. jest greka hellenistyczna, tzw. dialekt koine. Tekst zaś zachowany jest w tysiącach manuskryptów pochodzących z II do XV a nawet i XVI w. Tłumacz musi zatem skorzystać z w miarę dobrego i krytycznie opracowanego, oryginalnego tekstu NT zwanego z łaciny: textus receptus, oznaczającego tekst ustalony, przyjęty, standardowy. Obecnie rolę taką pełni np. IV wydanie „The Greek New Testament” Kurta Alanda lub XXVII wydanie Nestle’go – Alanda pt. „Novum Testamentum Graece”12.

„Tekst ustalony” – wzorcowy – przygotowują specjaliści różnych dziedzin wiedzy m.in.: filologowie, paleografowie itp. Końcowy produkt tj.   p r z e k ł a d   jest w ogromnym uproszczeniu owocem jakby trójpoziomowej interpretacji. Dwa pierwsze poziomy, które z grubsza poniżej opisuję, są to etapy tzw. krytyki tekstu13.

• skolacjonowanie rękopisów, tj. dobór wg uznania i fachowej wiedzy na podstawie różnych kryteriów (wewnętrznych i zewnętrznych), które rękopisy warte są uwagi;
• określenie, gdzie kopista się pomylił, wychwycenie wszystkich błędów zarówno ortograficznych, jak i zwykłych ludzkich omyłek wzrokowych, opuszczeń, powtórzeń itp.14;

Drugi poziom interpretacji jest już trudniejszy, bowiem wymaga ingerencji w natchniony tekst. Na tym etapie należy:

• tam, gdzie tekst jest nieczytelny – skażony lub niezrozumiały – zaproponować tzw. koniektury (rekonstrukcje brakujących fragmentów uszkodzonego tekstu) lub emendacje, czyli poprawki wprowadzane do tekstu; często uwzględnia się też najstarsze przekłady NT na inne języki;
• podzielić odpowiednio wyrazy, gdyż w starożytnych rękopisach (papirusach, kodeksach uncjalnych) pisano bez przerw między wyrazami (tzw. scripto continua), poprawnie rozwinąć skróty (np. nomina sacra) itp;
• umieścić odpowiednio interpunkcję, wszelkie znaki diakrytyczne (szczególnie akcenty, przydechy – od nich także w grece zależy sens wyrazów16);

Wszelkie sugestie, rozbieżności, warianty tekstu, hipotezy, które wynikają z obu wspomnianych poziomów interpretacji, umieszcza się w tzw. aparacie krytycznym tj. przypisach objaśniających (z reguły pod tekstem, tak jak w krytycznych wydaniach autorów klasycznych). Przykłady aparatów krytycznych pokazałem dalej na stronie: Teksty źródłowe - greckie.

Trzecim poziomem interpretacji jest dopiero tłumaczenie.
Na tym etapie tłumacz także może wybrać (zależnie od swojej wiedzy i kompetencji) taki wariant tekstu i taką interpunkcję, które uważa za bardziej prawdopodobne (pamiętajmy, że textus receptus jest tylko jedną z wielu hipotez, propozycji). Tłumaczenie – jako ostatni etap interpretacji – związane jest z:

• doborem słów i właściwym oddaniem związków wyrazowych, jakie tłumacz uzna za stosowne, najbliższe, adekwatne i ekwiwalentne;
• zastosowaniem właściwej interpunkcji;
• stosowaniem wielkich i małych liter odnośnie nazw własnych, zaimków odnoszących się do Boga, Jezusa itp.;
• rodzajem tłumaczenia, jego docelowym przeznaczeniem. Mam tu na myśli różne rodzaje przekładów, np. dosłowny, literacki, naukowy, filologiczny, dynamiczny, popularny, parafraza itp.18

Widząc zatem złożoność problemu jak i wcześniej pokazane przykłady, rodzi się pytanie: który przekład jest najlepszy? Odpowiedź częściowa znajduje się na następnej stronie.